Setsubun (Tiết Phân) là một trong những lễ hội truyền thống rất quan trọng tại Nhật Bản.

Đây là lễ hội lớn đầu tiên sau dịp năm mới, được tổ chức hằng năm tại nhiều gia đình và trường học trên khắp cả nước.

Tuy nhiên, khi được hỏi: “Vì sao phải rắc đậu?” hay “Tại sao lại xuất hiện hình tượng quỷ?”, chắc hẳn vẫn còn nhiều người chưa thể trả lời rõ ràng.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giải thích bằng tiếng Việt thật dễ hiểu về ý nghĩa, nguồn gốc của Setsubun, lý do và cách rắc đậu đúng cách, cũng như các món ăn đặc trưng trong ngày lễ này.

Setsubun là ngày lễ như thế nào?

Setsubun là ngày để “xua đuổi những điều xui rủi ra ngoài và đón may mắn vào trong nhà”.

Người xưa tin rằng thời điểm giao mùa là lúc dễ phát sinh bệnh tật và tai ương.

Vì vậy, vào ngày Setsubun, họ tổ chức các nghi lễ nhằm thanh lọc tâm hồn và chuẩn bị đón một mùa mới tốt lành.

Phong tục Setsubun được cho là bắt nguồn từ Trung Quốc, sau đó truyền sang Nhật Bản và kết hợp với tín ngưỡng bản địa để trở thành một nét văn hóa đặc trưng.

Ý nghĩa thực sự của “Setsubun”

“Setsubun” có nghĩa là “sự phân chia giữa các mùa”.

Theo lịch cổ, ngày ngay trước khi bắt đầu mỗi mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông đều được gọi là Setsubun.

Tuy nhiên, vì ngày Lập xuân có ý nghĩa đặc biệt tại Nhật Bản, nên hiện nay người ta chỉ gọi ngày trước Lập xuân là Setsubun.

Nói cách khác, Setsubun cũng được xem như ngày chuẩn bị cho sự khởi đầu của một năm mới.

Tại sao lại có nghi thức rắc đậu?

Phong tục rắc đậu bắt nguồn từ một nghi lễ cổ của Trung Quốc có tên là “Tsuina”.

Đây là nghi lễ nhằm xua đuổi tà ma và bệnh tật.

Khi truyền sang Nhật Bản, người ta tin rằng hạt đậu có sức mạnh xua đuổi điều xấu, từ đó hình thành phong tục rắc đậu.

Trong lúc rắc đậu, mọi người hô to “Quỷ ra ngoài, phúc vào trong” để cầu mong vận rủi rời đi và may mắn ghé đến.

Hình tượng con Quỷ có ý nghĩa gì?

Con quỷ trong Setsubun không chỉ là sinh vật tưởng tượng.

Trong Phật giáo, quỷ tượng trưng cho sự giận dữ, đố kỵ và lòng tham trong mỗi con người.

Vì vậy, việc rắc đậu cũng mang ý nghĩa xua đi những cảm xúc tiêu cực trong chính bản thân.

Tại sao nhất định phải dùng đậu rang?

Trong ngày Setsubun, người ta chỉ dùng đậu đã rang chín, không dùng đậu sống.

Điều này xuất phát từ một câu chuyện dân gian xưa.

Người ta tin rằng đậu rang sẽ không thể nảy mầm, nên quỷ cũng không thể “sống lại”.

Vì thế, đậu rang mang ý nghĩa ngăn chặn điều xấu quay trở lại.

Ngày Setsubun thay đổi theo từng năm

Do Setsubun là ngày trước Lập xuân nên thời gian tổ chức sẽ thay đổi mỗi năm.

• Năm 2025: 2/2 (Chủ nhật)
• Năm 2026: 3/2 (Thứ Ba)
• Năm 2027: 3/2 (Thứ Tư)

Cách rắc đậu đúng chuẩn

1. Chuẩn bị đậu rang (Fukumame) trước buổi tối.
2. Mở cửa và rắc đậu ra ngoài, vừa hô “Quỷ ra ngoài”.
3. Đóng cửa, rắc đậu trong nhà và hô “Phúc vào trong”.

Ở chung cư, bạn có thể dùng các gói đậu nhỏ để đảm bảo vệ sinh.

Các món ăn truyền thống trong ngày Setsubun

Ăn số hạt đậu bằng số tuổi

Người ta tin rằng ăn số hạt đậu tương ứng với tuổi sẽ giúp khỏe mạnh suốt cả năm.

Cơm cuộn Ehomaki

Ehomaki là cuộn sushi lớn tượng trưng cho việc “cuốn trọn may mắn”.

Khi ăn, không cắt nhỏ mà ăn nguyên cuộn.

Cá mòi, mì soba và canh Kenchin

Mùi cá mòi được cho là có thể xua đuổi quỷ.

Tùy từng vùng, người ta còn ăn soba hoặc canh Kenchin.

Hướng may mắn (Eho) và cách ăn

Eho là hướng được tin là mang lại may mắn trong năm.

Khi ăn Ehomaki, hãy quay về hướng này, giữ im lặng và thầm cầu nguyện.

• 2025: Tây – Tây Nam
• 2026: Nam – Đông Nam
• 2027: Bắc – Tây Bắc

Tổng kết

• Setsubun là ngày lễ đón mùa mới.
• Rắc đậu để xua đuổi vận xấu.
• Quỷ tượng trưng cho cảm xúc tiêu cực trong con người.
• Ngày Setsubun thay đổi mỗi năm.
• Mỗi món ăn đều mang ý nghĩa riêng.