Từ cuối năm đến đầu năm mới, tại Nhật Bản có một phong tục truyền thống gọi là “Hatsumōde” – đi lễ đầu năm. Đây là nghi lễ quan trọng, trong đó mọi người đến đền Thần đạo hoặc chùa vào những ngày đầu năm để chào năm mới và cầu mong một năm an lành, hạnh phúc.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giới thiệu những nguyên tắc cơ bản khi đi lễ đầu năm cùng những điều nên tránh trong ba ngày đầu năm (Sanganichi), được trình bày theo cách dễ hiểu cho người nước ngoài và người học tiếng Nhật.

Hatsumōde là gì?

Hatsumōde là nghi lễ đi lễ đầu năm nhằm báo với thần linh hoặc Đức Phật rằng một năm mới đã bắt đầu, đồng thời gửi gắm lời chào và mong nhận được sự phù hộ trong suốt năm đó.
Giữa đền Thần đạo và chùa Phật giáo có một số khác biệt nhất định về quan niệm cũng như cách thực hiện nghi lễ.

Cách đi lễ đúng tại đền Thần đạo

Tại đền Thần đạo, có một trình tự nhất định khi chào hỏi thần linh.
Để tránh vô tình trở nên bất lịch sự, hãy ghi nhớ những điểm cơ bản sau.

1. Cúi chào nhẹ trước cổng Torii
2. Trong khuôn viên đền, tránh đi giữa đường và đi sát hai bên
3. Tại chỗ rửa tay, làm sạch theo thứ tự: tay trái → tay phải → miệng
4. Cuối cùng dựng gáo nước lên và rửa sạch phần cán
5. Tại điện thờ, thực hiện chậm rãi: hai lần cúi chào – hai lần vỗ tay – một lần cúi chào

Điểm cần lưu ý khi đi lễ tại chùa

Ở chùa không có nhiều quy định chi tiết như đền Thần đạo.
Tuy nhiên, vẫn có một số điểm cần chú ý.

• Khi đi qua cổng chùa, nên cúi chào nhẹ
• Cách sử dụng chỗ rửa tay gần giống với ở đền Thần đạo
• Khi cầu nguyện, chắp tay và cúi chào một cách yên lặng
• Ở chùa không vỗ tay

Nên cầu nguyện điều gì?

Theo truyền thống khi đi lễ tại đền Thần đạo, người ta thường cầu mong những điều gắn liền với cuộc sống hằng ngày, như sức khỏe, công việc thuận lợi hoặc thi cử đỗ đạt.

Ngược lại, chùa được xem là nơi giúp con người lắng lại tâm hồn và suy ngẫm về cách sống của mình.
Việc cầu mong gia đình được bình an, tâm hồn thanh thản và bày tỏ lòng biết ơn đối với tổ tiên được coi là ý nghĩa nguyên bản của việc đi lễ tại chùa.

Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, dù đi lễ tại đền hay chùa, việc cầu nguyện những mong muốn cụ thể cũng hoàn toàn không có vấn đề gì.

Phép lịch sự khi dâng tiền công đức

Không có quy định cụ thể về số tiền công đức. Điều quan trọng không nằm ở số tiền nhiều hay ít, mà ở tấm lòng thành khi dâng lễ.

Đồng 5 yên hoặc 50 yên thường được nhiều người chọn vì được cho là mang ý nghĩa “có duyên”, nhưng thực chất đây chỉ là cách chơi chữ. Vì vậy, bạn không cần quá bận tâm về điều này.

Thời điểm và trang phục khi đi lễ đầu năm

Nhiều người thường đi Hatsumōde trong ba ngày đầu năm, từ mùng 1 đến mùng 3 tháng 1. Tuy nhiên, việc đi lễ không bắt buộc phải giới hạn trong khoảng thời gian này.

Thông thường, ở vùng Kanto có thể đi đến ngày 7 tháng 1, còn ở vùng Kansai là đến ngày 15 tháng 1.

Về trang phục, nên chọn quần áo gọn gàng, sạch sẽ. Tránh mặc quần jeans rách hoặc đi chân trần vì sẽ tạo cảm giác quá xuề xòa và thiếu trang trọng.

Những điều kiêng kỵ trong ba ngày đầu năm ít người biết

Ngày xưa ở Nhật Bản, ba ngày đầu năm được coi là khoảng thời gian đặc biệt.
Vì vậy, người ta cho rằng nên tránh những việc sau.

• Dọn dẹp và giặt giũ (vì cho rằng sẽ quét trôi vận may)
• Sử dụng dao, kéo và các vật sắc nhọn (vì bị cho là cắt đứt duyên và vận may)
• Nấu ăn bằng lửa (vì Tết được xem là thời gian nghỉ ngơi)

Đây không phải là những quy tắc bắt buộc phải tuân theo. Chúng phản ánh quan niệm truyền thống về việc đón Thần Năm Mới trong không khí yên tĩnh và trang nghiêm.

Tóm tắt

• Hatsumōde là nghi lễ quan trọng để chào năm mới
• Cách đi lễ ở đền và chùa có một số điểm khác nhau
• Ngày nay, việc cầu nguyện có thể thực hiện một cách tự do
• Tiền công đức quan trọng ở tấm lòng hơn là số tiền
• Ba ngày đầu năm mang ý nghĩa nên sống và sinh hoạt yên tĩnh