Trong dịp năm mới ở Nhật Bản, người ta thường sử dụng hai từ là “Ganjitsu” và “Gantan”. Tuy nghe rất giống nhau, nhưng ý nghĩa và cách dùng của hai từ này thực tế lại không hoàn toàn giống nhau.

Ganjitsu là gì?

Ganjitsu là từ dùng để chỉ toàn bộ ngày 1 tháng 1.
Chữ Hán “Nguyên” (元) mang ý nghĩa là “khởi đầu” hoặc “đầu tiên”.
Vì vậy, Ganjitsu có nghĩa là “ngày đầu tiên của năm”.

Tại Nhật Bản, Ganjitsu được pháp luật quy định là ngày nghỉ lễ quốc gia.
Vào ngày này, nhiều công ty và trường học được nghỉ, và không ít người dành thời gian để thư giãn, sum họp cùng gia đình.

Gantan là gì?

Gantan là từ chỉ buổi sáng của ngày 1 tháng 1.
Cụ thể hơn, nó nói đến khoảng thời gian từ lúc mặt trời mọc cho đến hết buổi sáng.

Chữ Hán “Đán” (旦) được tạo thành từ hình ảnh mặt trời vừa nhô lên khỏi đường chân trời.
Vì vậy, chữ này mang ý nghĩa là “rạng đông” hay “buổi sáng”.
Từ đó, Gantan được hiểu là “buổi sáng của ngày Ganjitsu”.

Sự khác biệt trong cách dùng Ganjitsu và Gantan

Tóm lại, sự khác biệt giữa hai từ có thể hiểu như sau:

• Ganjitsu: Ngày 1 tháng 1 (bao gồm cả buổi sáng, buổi trưa và buổi tối)
• Gantan: Chỉ riêng buổi sáng ngày 1 tháng 1

Vì vậy, xét theo ý nghĩa gốc, những cách nói như “buổi chiều Gantan” hay “buổi tối Gantan” là không chính xác.
Nếu muốn nói đến buổi chiều hoặc buổi tối, nên dùng “buổi chiều Ganjitsu” hoặc “buổi tối Ganjitsu”.

Tuy nhiên, trong giao tiếp hằng ngày, nhiều người vẫn sử dụng hai từ này khá linh hoạt mà không phân biệt quá rõ ràng.
Ngay cả khi dùng chưa đúng, điều đó cũng hiếm khi bị xem là thiếu lịch sự.

Nói “buổi sáng Gantan” có sai không?

Bản thân từ “Gantan” đã bao hàm ý nghĩa là “buổi sáng”.
Vì vậy, cụm “buổi sáng Gantan” có thể khiến người nghe cảm thấy bị lặp ý.

Tuy nhiên, trong một số từ điển, Gantan cũng được giải thích đơn giản là “ngày 1 tháng 1”.
Do đó, không thể khẳng định rằng cách nói “buổi sáng Gantan” là hoàn toàn sai.

Dẫu vậy, với những người hiểu rõ nghĩa gốc của từ, cách nói “buổi sáng Ganjitsu” thường được đánh giá là chính xác và tự nhiên hơn.
Đặc biệt trong văn viết hoặc trong môi trường công việc, dùng “buổi sáng Ganjitsu” sẽ an toàn hơn.

Trong thiệp mừng năm mới nên dùng “Ganjitsu” hay “Gantan”?

Về nguyên tắc, thiệp mừng năm mới (nengajō) được gửi sao cho đến tay người nhận vào ngày 1 tháng 1.
Do phần lớn thiệp được phát vào buổi sáng, nhiều người thường ghi “Gantan” ở cuối thiệp.

Nếu gửi muộn và dự đoán rằng thiệp sẽ không đến kịp vào ngày 1 tháng 1, tốt nhất nên dùng những cách ghi chung chung hơn như “Tháng Giêng năm …” hoặc “Đầu xuân năm …”.

Ngày nay, quan niệm về vấn đề này cũng đã trở nên linh hoạt hơn.
Nếu thiệp đến trong khoảng thời gian Matsu-no-uchi (vùng Kanto đến ngày 7/1, vùng Kansai đến ngày 15/1), thì việc sử dụng “Ganjitsu” hay “Gantan” đều không bị coi là vi phạm phép lịch sự.

Cách người Nhật trải qua ngày Ganjitsu

Ngắm bình minh đầu năm

Tại Nhật Bản, người ta tin rằng vị thần của năm mới sẽ đến cùng với ánh mặt trời đầu tiên.
Vì vậy, việc ngắm bình minh vào sáng Ganjitsu được xem là một phong tục mang lại nhiều may mắn.

Đi lễ đầu năm (Hatsumōde)

Trong dịp Tết, nhiều người đi lễ đầu năm tại đền Thần đạo hoặc chùa chiền, gọi là “Hatsumōde”.
Đây là dịp để bày tỏ lòng biết ơn đối với năm cũ và cầu mong sức khỏe, bình an cho năm mới.
Dù đi đền hay chùa đều không có vấn đề gì.

Ăn Osechi

Osechi là những món ăn truyền thống dành riêng cho dịp Tết.
Ngày xưa, các món này được dâng lên vị thần năm mới, sau đó cả gia đình cùng quây quần thưởng thức.

Mỗi món trong Osechi đều mang một ý nghĩa tốt đẹp.

• Đậu đen (Kuromame): cầu mong sức khỏe và sự chăm chỉ
• Trứng cá trích (Kazunoko): cầu mong con cháu đông đúc
• Cá cơm rang (Tazukuri): cầu mong mùa màng bội thu
• Cuộn tảo bẹ (Kobumaki): chơi chữ với nghĩa “niềm vui”
• Kurikinton: cầu mong cuộc sống sung túc, đủ đầy

Hộp đựng Osechi thường có từ 3 đến 5 tầng, và đôi khi tầng cuối cùng được để trống.
Điều này mang ý nghĩa mong rằng năm mới sẽ còn chỗ để đón thêm nhiều may mắn và hạnh phúc.

Tổng kết

• Ganjitsu là từ chỉ toàn bộ ngày 1 tháng 1
• Gantan là buổi sáng ngày 1 tháng 1
• Về nghĩa gốc, cách nói “buổi chiều Gantan” là không đúng
• Với thiệp mừng năm mới, nếu đến vào ngày 1/1 thì có thể dùng cả “Ganjitsu” lẫn “Gantan”
• Ganjitsu là dịp để trân trọng những phong tục và văn hóa truyền thống của Nhật Bản

Hiểu rõ sự khác biệt giữa Ganjitsu và Gantan sẽ giúp bạn nắm bắt tiếng Nhật cũng như văn hóa Nhật Bản tốt hơn.
Bên cạnh việc dùng từ đúng nghĩa, việc tôn trọng và nhẹ nhàng tiếp nhận cách nói của người khác cũng là điều rất quan trọng.